(Usul-ü Takrir ve Usul-ü Tekşif)
Öğretmek, yalnızca durağan bir bilgiyi aktarmak değil; öğrencinin zihnini açmak, fikrini terbiye etmek ve onu düşünmeye sevk etmektir. Bir asrı deviren bu eser, tam da bu temel felsefe üzerine inşa edilmiştir. Yazar, okullarımızı ve eğitim sistemimizi o dönemde de derinden etkileyen “ezbercilik” sorununa karşı çıkarak, bilginin bir makine gibi tekrar edilmesinin değil, ancak anlaşılarak ve hazmedilerek zihnin malı olabileceğini güçlü bir şekilde savunmaktadır.
Kitapta ele alınan “Öğretim Yönteminin Temel Kuralları”, modern çağın yapılandırmacı (constructivist) eğitim anlayışının köklerini adeta yüz yıl öncesinden müjdelemektedir. Dersi öğrencinin seviyesine uygun hale getirmek, somuttan soyuta ilerlemek ve en önemlisi öğrencinin duygu ve merakını harekete geçirmek gibi evrensel kurallar detaylıca işlenmektedir.
Eserin şüphesiz en çarpıcı bölümlerinden biri, “Takrir” (Anlatım) ve “Tekşif” (Buldurma/Keşfetme) yöntemleri arasındaki mukayesedir. Öğrencinin edilgen bir dinleyici olmaktan çıkarılıp, bizzat araştıran, sorgulayan ve gerçeği “keşfeden” bir özne konumuna yükseltilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Anlatım yönteminin hızı ve kolaylığına karşın, buldurma yönteminin öğrencinin zihnine adeta bir “fidan diktiği” ve kalıcı izler bıraktığı ifade edilmektedir.
Bu eser, ezberden ziyade anlamayı, sunmaktan ziyade buldurmayı merkeze alan öğretmenler için eskimeyen bir başvuru metni niteliğindedir. Dönemin Darülfünun, Darülmuallimin ve Darülmuallimat başta olmak üzere öğretmen yetiştiren tüm okul ve kurumlarına etkilerini bizzat dönemin öğretmenlerinin ders defterlerinden takip edebilmekteyiz. Öğretmen adaylarının sadece dersleri hatırlamak için değil bu defterleri seminer/sunum görevi için de dönem sonlarında ilgili derslerin müderrislerine takdim ettikleri anılarından ve defter kayıtlarından anlaşılmaktadır. Sınıfın içine adım atan her eğitimciden beklenen öğrenmeyi taksonomideki en üst boyutuna ulaştırma ve kalıcı hale getirme meselesine özgün yaklaşımlar üreten bu eserin; öğretmenlerimizin öğretme tutkularını araştırmacılarımızın eğitim tarihimize olan ilgilerini beslemesi ve geleceğin aydınlık zihinlerini şekillendirirken ilham vermesi ve yararlı olmasını dilerim.
Erol KÖMÜR
Manisa – 2026
